Phản xạ và Phản chiếu - Hai vị thuyền trưởng trong não bộ

Tôi không nhớ chính xác lần đầu mình nghe đến khái niệm này là khi nào.
Chỉ nhớ là lúc đó, tôi đã đầu tư được vài năm.
Và đã … đủ mệt.

Mệt vì đọc nhiều.
Mệt vì nghĩ nhiều.
Mệt vì mỗi lần nhìn lại quyết định cũ,
luôn có cảm giác:
giá như lúc đó mình đừng vội.

Người ta hay nói người mới đầu tư hay thua vì thiếu kiến thức.
Tôi từng tin điều đó.

Nhưng sau này thì không chắc nữa.

Phần lớn những người tôi gặp,
đều đã đọc qua đủ thứ.
Sách. Blog. Podcast.
Biết kha khá thuật ngữ.
Biết rủi ro là gì.
Biết dài hạn nghe có vẻ hợp lý hơn ngắn hạn.

Nhưng vấn đề không nằm ở chỗ không biết.
Mà là ở chỗ,
khi xuống tiền thật,
kiến thức không còn đứng ở vị trí trung tâm nữa.

Khi tiền bạc không còn trung lập

Tiền, nếu nhìn từ xa,
có vẻ khá trung lập.

Một con số.
Một đơn vị đo lường.

Nhưng khi nó là tiền của mình,
nó mang theo nhiều thứ khác.

Ký ức về lần mất tiền trước đó.
Áp lực phải “làm đúng” lần này.
So sánh với người khác, dù không muốn.

Có những lúc,
chưa kịp nghĩ đến xác suất hay dài hạn,
cảm giác đã xuất hiện trước.

Hơi lo.
Hơi sốt ruột.
Hoặc hơi háo hức, theo cách không rõ ràng.

Những lúc đó,
tôi không nghĩ mình đang suy nghĩ.
Tôi chỉ đang tìm cách
làm cho cảm giác mình thấy dễ chịu hơn thôi.

Hệ thống phản xạ: nhanh và quen

Phản xạ của chúng ta vận hành rất nhanh.
Gần như tự động.

Nó không hỏi mình có chắc không.
Không cần bảng tính.
Không cần bối cảnh dài hạn.

Nó chỉ trả lời hai câu hỏi:
nguy hiểm hay không?
ngon hay không?

Trong đời sống hằng ngày,
điều này rất hữu ích.

Nhưng trong đầu tư,
nơi kết quả không xuất hiện ngay,
phản xạ thường tỏ ra thiếu kiên nhẫn.

Nó không thích chờ.
Không thích mơ hồ.
Không thích những câu trả lời kiểu
“có thể đúng, nhưng phải đợi”.

Hệ thống phản chiếu: chậm và chán

Phản chiếu thì khác.

Nó cần thời gian.
Cần không gian yên tĩnh.
Cần chấp nhận là
mình không biết hết mọi thứ.

Phản chiếu không cho cảm giác
mình đang kiểm soát.

Nó chỉ giúp mình
ít phản ứng hơn.

Nhưng vì nó chậm,
nó rất dễ bị át đi.

Nhất là khi thị trường ồn ào.
Tin tức dày.
Mạng xã hội liên tục nhắc ta rằng
có người khác đang kiếm tiền.

Trong bối cảnh đó,
chậm không chỉ khó.
Mà chậm còn… lạc lõng.

Phản xạ rất giỏi trong việc làm ta “đỡ khó chịu”

Tôi để ý một điều khá rõ.

Rất nhiều quyết định đầu tư
không được đưa ra vì tin rằng nó đúng.
Mà vì nó làm ta đỡ khó chịu hơn.

Đỡ sốt ruột.
Đỡ cảm giác đang bỏ lỡ.
Đỡ cảm giác mình đứng yên trong khi mọi thứ chuyển động.

Phản xạ giỏi việc đó.

Nó cho ta cảm giác
mình đang làm gì đó.
Mình không bị động.

Còn phản chiếu thì không.
Nó thường dẫn đến việc…
không làm gì cả.

Và không làm gì,
về mặt cảm xúc,
là một trạng thái rất khó chịu.

Khi “đẹp mắt” thắng “có lợi thế”

Có một thí nghiệm tôi từng đọc.
Về hai hũ kẹo.

Một hũ có nhiều màu sắc.
Nhìn rất thích.
Nhưng xác suất lấy được viên ngon lại thấp.

Một hũ khác,
ít màu hơn.
Trông bình thường.
Nhưng xác suất cao hơn.

Rất nhiều người
chọn hũ đầu tiên.

Không phải vì họ không hiểu xác suất.
Mà vì hũ đó trông hấp dẫn hơn.

Tôi thấy điều này xảy ra trong đầu tư
nhiều hơn mình tưởng.

Những thứ tăng nhanh.
Những câu chuyện nghe hay.
Những thứ dễ kể lại cho người khác.

Chúng kích hoạt phản xạ rất tốt.

Còn những thứ đều đều,
không có gì để khoe,
lại ít khi được chú ý.

Những mâu thuẫn quen thuộc của người mới

Người mới đầu tư
thường mang nhiều mâu thuẫn trong đầu.

Muốn an toàn,
nhưng lại không chịu được việc chờ lâu.

Nói là đầu tư dài hạn,
nhưng ngày nào cũng mở bảng giá.

Sợ rủi ro,
nhưng lại dễ bị thu hút bởi những thứ “có vẻ chắc”.

Tôi không nghĩ đó là thiếu kỷ luật.

Chỉ là vì
hai “vị thuyền trưởng”
đang tranh tay lái.

Và thường thì,
người thắng là người nói to hơn.

Trải nghiệm của tôi

Nhanh và chậm.
Phản xạ và phản chiếu.

Có một thời gian dài tôi nghĩ
mình phải “thuần” được phản chiếu hoàn toàn.
Phải kiên nhẫn.
Phải lạnh lùng.
Phải bỏ hết những thứ nhanh.

Sau này thì tôi đổi ý.

Hiện tại, tôi vẫn giữ một danh mục dài hạn là chính.
Phần lớn vốn nằm ở đó.
90%, hoặc hơn.

Còn phần “nhanh”,
tôi vẫn để lại một chút.
Rất nhỏ.
Không đủ để ảnh hưởng đến toàn bộ hành trình.
Nhưng đủ để tôi không phải giả vờ rằng
mình đã hết bất ổn.

Hai phần đó không mâu thuẫn nhau như tôi từng nghĩ.
Vì cả hai đều được xây trên cùng một tư duy dài hạn.
Chỉ là khác nhịp và giúp tôi relax.

Tôi không còn tin sai lầm lớn nhất là chọn sai

Nghe có thể lạ.

Nhưng nhìn lại,
những lần mất tiền nhiều nhất
không hẳn vì tôi chọn sai một thứ gì đó.

Mà vì tôi không nhận ra
mình đang ra quyết định
trong trạng thái nào.

Khi căng thẳng.
Khi quá kỳ vọng.
Hoặc khi chỉ muốn
thoát khỏi cảm giác khó chịu.

Lúc đó,
tài sản nào cũng có thể trở thành cái cớ.

Phản xạ không phải là kẻ thù

Tôi không nghĩ
chúng ta cần tiêu diệt phản xạ.

Nó là một phần của con người.
Và nhiều lúc,
nó bảo vệ ta.

Vấn đề chỉ là
ta hay để nó cầm lái
trong những hành trình dài.

Đầu tư dài hạn
không giống né một cú ngã.
Nó giống đi bộ đường xa.

Nếu cứ phản ứng
với từng tiếng động nhỏ,
rất khó để đi lâu.

Có một suy nghĩ tôi đã thay đổi sau khá nhiều va chạm:

Tôi từng tin rằng càng kỷ luật với bản thân, tôi sẽ càng đầu tư tốt hơn.
Bây giờ tôi tin rằng: hiểu mình đang ở trạng thái nào quan trọng hơn việc ép mình phải đúng.

Tôi không có một kết luận rõ ràng cho chuyện này.

Chỉ là,
càng đầu tư lâu,
tôi càng thấy việc quan trọng không phải là
nghe theo giọng nói nào.

Mà là
nhận ra giọng nào
đang nói.

Và đủ bình tĩnh để không vội
trao tay lái
cho nó.