Rủi ro khi bắt đầu đầu tư chứng khoán để ngủ ngon
Có một nỗi sợ rất phổ biến ở người mới.
Nghe thì hợp lý.
Gần như ai cũng nói vậy.
Nhưng nếu ngồi lại đủ lâu,
thường sẽ thấy nỗi sợ đó không bắt đầu từ thị trường như mình vẫn nghĩ.
Nó bắt đầu sớm hơn.
Từ những kỳ vọng rất nhỏ,
và rất âm thầm.
Từ những điều mình đã ngầm tin là
“chắc sẽ không xảy ra với mình.”
“Sợ mất tiền” thường đến từ việc tưởng mình sẽ không bao giờ mất
Phần lớn người mới bước vào chứng khoán
không nghĩ mình sẽ thắng lớn.
Nhưng cũng không thật sự đặt mình vào khả năng sẽ thua.
Ít nhất là không thua sớm.
Không thua khi mới mua vài mã.
Không thua khi đã đọc khá nhiều.
Trong đầu họ, rủi ro thường là thứ gì đó rất xa.
Một cú sập lớn.
Một biến cố hiếm.
Một câu chuyện của người khác.
Trong khi rủi ro thật thì khác.
Nó nhỏ hơn.
Đến đều hơn.
Một cổ phiếu giảm 5%.
Rồi 10%.
Không có tin xấu rõ ràng.
Không ai báo trước.
Chỉ là giá đi xuống.
Và thế là bắt đầu hoang mang.
Không hẳn vì mất tiền nhiều.
Mà vì điều mình đã nghĩ là sẽ không xảy ra
lại xảy ra thật.
Khi kỳ vọng sai, biến động nhỏ cũng trở thành cú sốc
Phiên đỏ đầu tiên thường không đau.
Phiên đỏ thứ hai bắt đầu khó chịu.
Phiên thứ ba thì mất ngủ.
Không phải vì số tiền.
Mà vì cảm giác: “Có gì đó không đúng”.
Thị trường không làm gì sai.
Chỉ là nó không vận hành theo kỳ vọng ban đầu của mình.
Khi kỳ vọng là “mua rồi sẽ ổn định”,
thì một biến động nhỏ cũng giống như báo động lớn.
Và lúc đó, rủi ro không còn là con số.
Nó trở thành cảm xúc.
Biến động giá: rủi ro ai cũng thấy, nhưng ít ai hiểu đúng
Nếu hỏi người mới:
“Rủi ro trong chứng khoán là gì?”
Câu trả lời gần như luôn là:
“Giá lên xuống.”
Đúng.
Nhưng chưa đủ.
Giá lên xuống là ngôn ngữ bình thường của thị trường
Giá không đứng yên.
Cũng như nhịp tim không bao giờ là một đường thẳng.
Nhưng người mới thường nhìn biến động như một dấu hiệu bất thường.
Như một tín hiệu cảnh báo:
“Mình đã sai ở đâu đó.”
Trong khi phần lớn biến động không mang ý nghĩa gì quá lớn.
Nó chỉ là phản ứng của hàng triệu quyết định nhỏ.
Chồng lên nhau.
Trong thời gian ngắn.
Thị trường nói chuyện bằng giá.
Không phải bằng lời giải thích.
Vì sao nhìn bảng điện lại dễ hoảng hơn đọc báo cáo
Báo cáo tài chính thay đổi theo quý.
Giá thì thay đổi theo giây.
Tần suất tạo ra cảm xúc.
Nhìn bảng điện là nhìn vào sự không chắc chắn liên tục.
Mỗi lần cập nhật là một lần não phải xử lý lại kỳ vọng.
Và não người không thích việc đó.
Nó muốn một câu trả lời rõ ràng.
Trong khi thị trường thì không đưa ra.
Biến động giá và xác suất của rủi ro
Biến động không hẳn là rủi ro.
Nó thường chỉ là biểu hiện của rủi ro.
Rủi ro thật nằm ở xác suất:
xác suất giá đi ngược lại điều mình cần,
trong khoảng thời gian mình không chịu được.
Người mới thường đánh giá rủi ro bằng biên độ.
Tăng bao nhiêu.
Giảm bao nhiêu.
Nhưng thứ làm họ bỏ cuộc lại là thời gian.
Bao lâu thì quay lại.
Hoặc có quay lại hay không.
Rủi ro thua lỗ dài hạn: thứ ít được nói rõ cho người mới
Biến động ngày thì ai cũng thấy.
Nhưng nỗi sợ lớn hơn thường đến từ câu hỏi khác.
“Nếu giữ lâu mà vẫn không lời thì sao?”
Khi thị trường đi ngang nhiều năm, chuyện gì xảy ra với người kiên nhẫn?
Có những giai đoạn thị trường không sập.
Nhưng cũng không đi đâu.
Giá lên rồi xuống.
Cuối cùng quay lại điểm cũ.
Năm này qua năm khác.
Với người mới, đây là dạng rủi ro khó chịu nhất.
Không có kịch tính để thoát ra.
Cũng không có phần thưởng để ở lại.
Kiên nhẫn, trong bối cảnh này, không phải là đức tính lãng mạn.
Nó là một trải nghiệm tâm lý khá nặng.
Rủi ro “mua sai thứ để giữ lâu”
Giữ lâu không biến một quyết định sai thành đúng.
Đầu tư dài hạn không đồng nghĩa với việc nhắm mắt chờ thời gian sửa lỗi giúp mình.
Có những thứ càng giữ lâu,
càng khó thừa nhận là mình đã nhầm.
Và lúc đó, rủi ro không còn nằm ở thị trường.
Nó nằm ở việc không dám thay đổi quyết định ban đầu.
Rủi ro đến từ chính quyết định của người mới
Không phải vì người mới thiếu kiến thức.
Mà vì họ đang chịu áp lực khác.
All-in không phải vì tham, mà vì muốn “xong sớm”
Người đi làm trí óc quen với việc tối ưu.
Muốn giải quyết gọn.
Khi mang tâm thế đó vào đầu tư,
all-in trông giống như một cách “làm cho xong”.
Không phải để giàu nhanh.
Mà để không phải nghĩ nhiều.
Nhưng thị trường không vận hành theo nhịp đó.
Nghe quá nhiều câu chuyện thành công nhanh
Câu chuyện nhanh luôn nổi bật.
Vì nó hiếm.
Người mới nghe nhiều,
và vô thức lấy đó làm mốc so sánh.
So sánh sai bối cảnh.
Sai thời điểm.
Sai khả năng chịu đựng.
Và trả giá bằng tiền thật.
Kinh nghiệm cá nhân – Một đêm tôi không ngủ được
Đêm Trump tuyên bố đánh thuế - Khi lý thuyết gặp thực tế
Đêm 03/04/2025, tôi đang chuẩn bị đi ngủ thì nhận được thông báo trên facebook:
“BREAKING: Trump announces 25% tariffs on Vietnam exports”
Sáng hôm sau mở app:
- Giảm xuống đáy: -7%
- Ngày thứ 3: -18%
3 ngày, mất gần 1/5 danh mục.
Điều làm tôi sợ không phải là con số:
18% nằm trong kịch bản tệ nhất tôi đã chuẩn bị. Tôi biết thị trường có thể giảm 20-30%.
Nhưng cảm giác khi nó thực sự xảy ra… rất khác so với lúc đọc trong sách.
Tôi không biết:
- Đây chỉ là đợt điều chỉnh ngắn hạn?
- Hay bắt đầu của một đợt sụt giảm dài?
- Liệu Trump có thật sự áp thuế không?
- Nếu có, bao lâu thị trường mới hồi phục?
Bài học tôi học được:
1. Biết lý thuyết ≠ Chịu được thực tế
Tôi đã đọc về thị trường sụp đỗ.
Biết giảm 20-30% là bình thường.
Nhưng khi nó xảy ra, cảm giác vẫn không dễ chịu.
Giống như bạn biết tàu lượn siêu tốc an toàn.
Nhưng lúc ngồi lên vẫn sợ.
2. Rủi ro lớn nhất không phải là mất tiền
18% có thể kiếm lại.
Nhưng sự hoang mang là thứ ăn mòn bạn mỗi ngày.
Tôi mất ngủ không phải vì 18%.
Mà vì không biết liệu mình có nên làm gì khác không.
3. Chuẩn bị tinh thần ≠ Sẵn sàng tinh thần
Trước đó tôi nghĩ: “Mình đã chuẩn bị cho trường hợp xấu nhất rồi, sẽ ổn”.
Nhưng khi chúng thực sự xảy ra:
Não bạn vẫn kêu: “Bán đi! Cắt lỗ! Giảm thiểu rủi ro!”
Cần thời gian để não bạn bắt kịp logic.
Kết cục:
2 tuần sau, Trump hoãn áp thuế.
Thị trường hồi 20% từ đà giảm.
Danh mục tôi: -5% (thay vì -18%).
Tôi không bán → Không mất tiền thật.
Nhưng tôi đã mất 2 tuần lo lắng.
Đó là “chi phí tâm lý” của việc đầu tư.
Thứ đọng lại với tôi sau trải nghiệm đó:
Có lúc tôi nhận ra:
tổn thất lớn nhất khi bắt đầu đầu tư không nằm trên tài khoản. Mà nằm ở sự hoang mang khi bạn không biết mình đang làm đúng hay sai.
Hiểu rủi ro để không cần can đảm mỗi ngày
Can đảm là thứ tiêu hao rất nhanh.
Không ai có thể can đảm mãi.
Khi đã biết trước điều xấu có thể xảy ra, nỗi sợ giảm đi
Không phải vì mình mạnh hơn.
Mà vì mình không còn bất ngờ.
Rủi ro được đặt tên rõ ràng thì bớt đáng sợ.
Dù nó vẫn còn đó.
Đầu tư đủ chậm để cuộc sống không bị kéo theo
Một danh mục khiến bạn phải kiểm tra mỗi giờ
là một danh mục quá nhanh.
Ngủ ngon không đến từ lợi nhuận.
Nó đến từ việc biết rằng ngày mai thị trường có làm gì
thì cuộc sống của mình vẫn ổn.
Không ai hết sợ trước khi bắt đầu, chỉ là sợ ít hơn
Sợ là bình thường.
Không sợ mới lạ.
Bắt đầu khi đã hiểu rủi ro khác với bắt đầu vì không còn lựa chọn
Có người bắt đầu vì thấy cơ hội.
Có người bắt đầu vì sợ bỏ lỡ.
Hai điểm xuất phát đó dẫn đến hai trải nghiệm rất khác.
Nếu hôm nay chưa đầu tư, cũng không sao
Miễn là nỗi sợ của bạn ngày càng rõ hình hài.
Không còn mơ hồ.
Không còn là một khối cảm xúc mù mờ.
Đến một lúc nào đó,
khi đã nhìn thẳng vào rủi ro đủ lâu,
bạn sẽ tự biết mình nên làm gì tiếp theo.