Trí thông minh có đủ trong đầu tư dài hạn? Nhìn lại 20 năm

Tôi từng nghĩ đầu tư là trò chơi của người hiểu nhiều hơn.

Hiểu doanh nghiệp hơn.
Đọc báo cáo kỹ hơn.
Phân tích sâu hơn một chút.

Không phải vì tôi quá tự tin.
Chỉ là tôi không biết tin vào thứ gì khác.

Khi bạn mới bắt đầu,
bạn sẽ bám vào trí thông minh của mình như một thứ phao.

Nó quen thuộc.
Nó đã từng giúp bạn đi qua trường lớp, công việc, đời sống.

Nhưng đầu tư thì khác.
Khác theo cách không dễ nhận ra ngay.

Khi chúng ta nói về “người đầu tư giỏi”, ta đang nói về điều gì?

Có người bảo: người giỏi là người thắng nhiều thương vụ.

Có người bảo: là người nhìn xa, hiểu vĩ mô, đọc được chu kỳ.

Tôi không chắc.

Có thể “giỏi” chỉ là người còn ở lại sau 20 năm.

Không cháy tài khoản.
Không bỏ cuộc vì một cú sập.
Không quá tự tin sau một chuỗi thắng.

Chỉ… còn ở đó.

Nghe có vẻ khá thấp.
Nhưng nhìn lâu, tôi thấy tiêu chuẩn này không hề nhỏ.

Vì sao ta hay tin rằng đầu tư là cuộc thi của trí tuệ?

Vì chúng ta quen với thế giới đó.

Đi học, ai thông minh hơn thường điểm cao hơn.
Đi làm, ai nhanh hơn thường tiến xa hơn.

Ta mang logic đó vào thị trường.

Nhưng thị trường không chấm điểm từng giai đoạn.
Nó chỉ nhìn kết quả sau cùng.

Và nó không quan tâm
bạn đã nghĩ gì trên đường đi.

Data 20 năm: phần lớn người “rất thông minh” vẫn thua thị trường

Có một con số được nhắc đi nhắc lại.

Trong 20 năm, khoảng 90% nhà đầu tư cá nhân không vượt được VN-Index.

Con số này không xúc phạm ai.

Nó chỉ… nằm đó.

Trong 90% ấy,
chắc chắn có nhiều người thông minh hơn tôi.

Đọc nhiều hơn.
Hiểu doanh nghiệp sâu hơn.
Có mô hình phức tạp hơn.

Nhưng kết quả chung thì không khác mấy.

Không phải vì họ kém.
Mà vì đầu tư không thưởng cho nỗ lực
theo cách ta quen trước đó.

Thua không vì thiếu kiến thức, mà vì quá nhiều quyết định

Người thông minh thường không chịu đứng yên.

Có thông tin mới, họ phản ứng.
Thị trường rung lắc, họ điều chỉnh.
Thấy cơ hội, họ không muốn bỏ lỡ.

Mỗi quyết định đều có lý.

Nhưng chuỗi quyết định thì không chắc.

Tôi từng nghĩ:
nếu mình suy nghĩ đủ kỹ,
rủi ro sẽ giảm.

Thực tế thì khác.

Càng suy nghĩ, tôi càng can thiệp.
Càng can thiệp, tôi càng để cảm xúc chen vào.

Trí thông minh giúp tránh sai lầm lớn — nhưng hiếm khi tạo ra khác biệt dài hạn

Tôi không phủ nhận trí thông minh.

Nó giúp bạn không mua những thứ quá vô lý.
Không tin vào lời hứa lãi đều mỗi tháng.
Không all-in chỉ vì “nghe nói”.

Nó giúp bạn sống sót.

Nhưng sống sót khác với tự do tài chính.

Data dài hạn cho thấy:
trí thông minh giúp giảm xác suất phá sản,
nhưng không đảm bảo bạn đi rất xa.

Khoảng cách giữa
“không thua nặng”
và
“đủ đầy”
lớn hơn tôi từng nghĩ.

Overthinking: cái bẫy quen thuộc của người nghĩ nhiều

Người thông minh hay tin vào khả năng sửa sai.

Sai thì sửa.
Thấy không ổn thì đổi.

Nhưng thị trường không nói cho bạn biết
đâu là sai tạm thời,
đâu là sai cấu trúc.

Bạn có thể bán ra đúng đáy
chỉ vì một lập luận nghe rất hợp lý.

Và khi nhìn lại,
bạn luôn tìm được lý do.

May mắn: yếu tố ai cũng biết, nhưng ít ai muốn đặt vào giữa câu chuyện

Không ai thích nói mình thắng vì may.

Nó làm giảm giá trị nỗ lực.
Giảm giá trị bản thân.

Nhưng nếu nhìn đủ xa,
may mắn ở khắp nơi.

Đúng thời điểm vào thị trường.
Đúng ngành được hưởng chu kỳ.
Đúng giai đoạn lãi suất.

Sự vượt trội thường xuất hiện
ở nơi có biến động lớn
và thời gian đủ dài.

Không phải ai cũng gặp.
Và không ai chọn được.

Khi nhìn lại, rất khó tách rạch ròi giữa “giỏi” và “đúng lúc”

Sau khi đã thắng,
mọi câu chuyện đều nghe rất logic.

Nhưng nếu đảo ngược thời gian,
chưa chắc bạn sẽ làm y như vậy.

Tôi thấy nhiều người rất giỏi
nhưng không gặp thời.

Và cũng thấy người không quá xuất sắc
nhưng đi rất xa.

Không phải để so sánh.
Chỉ để nhắc mình
bớt chắc chắn về điều gì đó đã xảy ra.

Tôi từng thua vì nghĩ mình “đủ thông minh”

Giai đoạn tôi tin vào khả năng phân tích (2017–2019)

Trước 2019, tôi đọc khá nhiều sách về đầu tư.
Graham, Buffett, Lynch…

Tôi nghĩ mình đã “ổn”.

Tôi xây danh mục bằng cách chọn cổ phiếu “có giá trị”.
Đọc báo cáo tài chính.
Định giá bằng DCF, P/E, P/B.

Tôi nghĩ:
“Mình đã nghiên cứu kỹ rồi. Chắc là được.”

Kết quả:

Danh mục dậm chân tại chỗ gần 3 năm.
Không âm.
Nhưng cũng không tăng.

Trong khi VN-Index đi lên.

Tôi bán sau đó vì không đủ kiên nhẫn.
Nhưng vẫn cố theo dõi thêm xem chúng như thế nào (chính xác là mãi sau này tôi mới làm việc này).

Những mã đó, sau nhiều năm,
vẫn không vượt được thị trường.

Bước ngoặt: khi tôi chấp nhận mình không đặc biệt

Năm 2019, tôi đọc một nghiên cứu nói rằng
phần lớn quỹ chuyên nghiệp không thắng được chỉ số.

Tôi nghĩ:
“Nếu họ còn không thắng, thì mình đang cố vì điều gì?”

Tôi thay đổi cách nhìn:
Có thể tôi không đủ thông minh cho trò này.

Tôi mua đều.
Giữ lâu hơn.
Phân tích vừa đủ.

Không phải vì tôi giỏi hơn.
Mà vì tôi bớt cản đường thị trường.

Hệ thống dài hạn: nơi trí thông minh và may mắn đều bị làm mờ

Sau nhiều năm,
tôi quan tâm ít hơn đến chuyện “ai giỏi hơn”.

Tôi quan tâm nhiều hơn đến
liệu mình có còn ở đây sau 10–20 năm nữa không.

Hệ thống không cần bạn xuất sắc.
Nó chỉ cần bạn đừng tự phá nó.

Một cấu trúc đủ đơn giản
để bạn không phải quyết định mỗi ngày.

Một nhịp đủ chậm
để cảm xúc không chiếm hết chỗ.

Trong hệ thống đó,
trí thông minh vẫn ở đó.
May mắn cũng vậy.

Chỉ là cả hai không còn đứng lệch hướng.

Thời gian là biến số duy nhất không thể “làm tốt hơn”

Bạn có thể đọc thêm.
Phân tích sâu hơn.
Tinh chỉnh thêm.

Nhưng bạn không thể đẩy nhanh thời gian
mà không trả giá.

Điều này nghe rất hiển nhiên.
Nhưng khó chấp nhận
khi bạn đang sốt ruột.

Có thể bạn không cần giỏi hơn, chỉ cần bớt sai hơn

Tôi không chắc đây có phải là bài học.

Chỉ là một suy nghĩ
quay lại nhiều lần.

Đầu tư dài hạn
không chọn ra người thông minh nhất.

Nó loại dần những người
không chịu được sự không chắc chắn.

Nếu trí thông minh không đảm bảo kết quả,
có lẽ câu hỏi không phải là
“làm sao để giỏi hơn”.

Mà là
“làm sao để mình
không tự làm mọi thứ khó hơn”.

Và …, tôi vẫn đang nghĩ tiếp về điều đó.